زنجیر صنعتی یک قطعهٔ «نصب کن و فراموش کن» نیست. تجربهٔ ما نشان میدهد بخش بزرگی از تعویضهای زودهنگام، ناشی از دو مورد ساده است: روغنکاری نامناسب و کشش غلط.
روغنکاری: روغن باید به مفصل برسد
سایش واقعی زنجیر در بیرون آن اتفاق نمیافتد، بلکه در مفصل بین پین و بوش رخ میدهد. پس روغنی که فقط روی سطح بیرونی پلاکها بماند عملاً بیفایده است و حتی گردوغبار را هم جذب میکند.
روغن را کجا بریزیم؟
روغن را روی لبهٔ داخلی پلاکها و در قسمت شل زنجیر (سمتی که کشش ندارد) بریزید تا نیروی گریز از مرکز و حرکت زنجیر آن را به داخل مفصل بکشد. ریختن روغن روی قسمت تحت کشش، بازده بسیار کمتری دارد.
گریس معمولاً انتخاب خوبی نیست
گریس غلیظ بهسختی وارد مفصل میشود و بیشتر روی سطح میماند و گردوغبار جمع میکند. در اغلب کاربردها روغن با گرانروی مناسب عملکرد بهتری دارد.
کشش: نه شل، نه سفت
زنجیر بیش از حد سفت، بار دائمی روی بلبرینگهای شفت وارد میکند و هم زنجیر و هم یاتاقانها را زودتر از بین میبرد. زنجیر خیلی شل هم میپرد، ضربه میزند و روی دندانهها بالا میرود.
در حالت افقی، معمولاً مقداری افتادگی در قسمت شل زنجیر مطلوب است. برای مسیرهای عمودی یا نزدیک به عمودی باید کشش دقیقتر و افتادگی کمتر باشد، چون وزن خود زنجیر کمکی به درگیری نمیکند.
چه زمانی باید تعویض کرد؟
زنجیر در واقع «کش نمیآید»؛ آنچه اتفاق میافتد سایش مفصلهاست که مجموع آن، طول زنجیر را بیشتر میکند. وقتی این افزایش طول از حد مجاز بگذرد، زنجیر دیگر درست روی دندانه نمینشیند.
نشانههای هشدار
- امکان بلند کردن زنجیر از روی دندانهٔ چرخ بزرگ به اندازهٔ محسوس
- صدای غیرعادی یا ضربهای که تازه پیدا شده
- نیاز مکرر به تنظیم کشش در فاصلههای کوتاه
- دندانههایی که شکل قلابمانند یا نوکتیز پیدا کردهاند
- مفصلهای سفت و زنگزده که آزادانه نمیچرخند
یک نکتهٔ مهم دربارهٔ تعویض
زنجیر نو را روی چرخزنجیر فرسوده نبندید. دندانهٔ ساییده، زنجیر نو را خیلی سریع خراب میکند. اگر دندانهها شکل قلابی پیدا کردهاند، زنجیر و چرخزنجیر را با هم عوض کنید — این کار در بلندمدت ارزانتر تمام میشود.
همچنین از وصله کردن زنجیر فرسوده با چند حلقهٔ نو پرهیز کنید؛ اختلاف گام بین بخش نو و بخش ساییده باعث بار ضربهای و خرابی سریع میشود.
